Kredietcrisis & Krach

Hoewel ik lange tijd dacht en hoopte dat de kredietcrisis van nu weinig om het lijf had in vergelijking met de krach en depressie van toen, begin ik nu te vrezen dat er iets meer overeenkomsten zijn...

De grote depressie van de jaren dertig begon ook als een financiële crisis op de aandelenbeurzen. Door de grote expansie van de prijzen en de hoge dividenduitkeringen was er een zeer hoge mate van speculatie, met name in New York waar behalve de professionele speculanten ook veel individuen actief waren. Deze laatste categorie belegde veelal met geleend geld. Door de hoge mate van speculatie stegen de prijzen tot enorme hoogten, maar spoedig zou blijken op welk drijfzand er gespeculeerd was. In de eerste maanden van 1929 leek met name in Europa de rek er al uit, maar in oktober van dat jaar kwam in New York de echte crash, toen de prijzen dusdanig daalden dat individuele beleggers de leningen niet meer konden terugbetalen, waardoor banken en masse failliet gingen. Dat leidde weer tot een run op nog meer banken, waarbij spaarders in de rij stonden om hun kapitaal op te nemen en thuis in hun oude sok te stoppen, waarop nog meer banken failliet gingen. In de periode 1929-1932 sneuvelden zo ca. 5000 banken. De Federal Reserve Bank deed geen pogingen deze banken te redden.
Het faillissement van al die banken bracht de beurzen in een verdere neerwaartse spiraal. Amerikaanse beleggers trokken zich daarenboven terug uit de rest van de wereldeconomie, wat leidde tot het faillissement van de Creditanstalt, de grootste bank van Oostenrijk, en dat leidde dan vervolgens weer tot talloze faillissementen in Duitsland. De Duitse economie kon daarna de schuldbetalingen, voor een deel het gevolg van het verdrag van Versailles van 1918, niet meer ophoesten, waardoor op zijn beurt de Britse pond onder druk kwam te staan, waarop de Britse banken en bedrijven er steeds slechter voor kwamen te staan. En zo donderde het hele financiële kaartenhuis van de westerse wereld in elkaar.

De crisis bleef echter niet op de beursvloer hangen en had grote gevolgen voor de mensen op straat. Bedrijven gingen massaal failliet en ontsloegen even massaal hun werknemers, waardoor de werkloosheid schrikbarende vormen aannam. In 1932 werden wereldwijd dertig miljoen werklozen geteld – en daar werden dan niet eens de mensen bij gerekend die een baantje van een paar uur in de week hadden weten te vinden. Een goed sociaal vangnet bestond veelal niet: in de hele westerse wereld leidde dit tot een forse toename van mensen die hun huis verloren.
In de Verenigde Staten werden de Hoovervilles een bekend begrip: over het hele land ontstonden in de parken en op andere legen plekken in de steden kampementen van daklozen, spottend genoemd naar de president die maar niet reageerde op de crisis. President Herbert Hoover ging er inderdaad vanuit dat de krach er één van de vele was: zoals eerder zou de markt er wel uitkomen. Niettemin nam hij veel maatregelen om de crisis het hoofd te bieden: hij zette een eerste rudimentaire bijstand op en gaf veel subsidies aan banken en bedrijven in moeilijkheden. Deze maatregelen werden echter bijna teniet gedaan door de verhoging van de invoertarieven die hij doorvoerde, om zodoende Amerikaanse banen te behouden. Dit leidde tot een globale handelsoorlog, waarbij andere landen zelf ook de invoertarieven fors verhoogden, wat leidde tot het steeds meer stilliggen van de internationale handel en een verergering van de depressie.
De depressie had in enkele landen tot een grote inflatie geleid: in Duitsland was dit zelfs een hyperinflatie. De oude centrumpartijen van de Weimarrepubliek leken hier geen antwoord op te kunnen bieden en de gedesillusioneerde Duitsers richtten zich daarom op de extremistische partijen op de linker- en rechterflank: de communisten en de nationaalsocialisten.

Aanvankelijk merkte men in Nederland weinig van de wereldwijde depressie: het loon- en prijspeil bleef tot 1931 genoegzaam stabiel. Daarna tuimelde het land mee in de internationale crisis: het aantal werklozen liep van circa 100.000 rap op tot 480.000 in 1936.
Net zoals in andere landen besloot de regering tot het geven van een financiële ondersteuning aan de werklozen. Deze mocht niet te hoog zijn, anders zouden de werklozen – zo meende men – lui worden. Het bedrag was nauwelijks voldoende voor huur en maaltijd. Om te voorkomen dat de werklozen zwart zouden gaan werken moesten ze één of twee keer per dag een stempel halen in een stempellokaal. Deze als vernederend ervaren stempelplicht tekent het Nederlandse collectieve geheugen van de jaren dertig.

In de Verenigde Staten was Hoovers opvolger Franklin D. Roosevelt aan de slag gegaan met de New Deal, een project dat de overheid weliswaar fors in de schulden stak, maar zorgde voor veel werkgelegenheid waardoor mensen weer konden consumeren en waardoor na verloop van tijd de economie weer aantrok. Nog belangrijker was de keuze die in veel landen werd gemaakt voor de ontwaarding van het eigen geld. Omdat dit betekende dat de eigen producten in het buitenland goedkoper werden, leidde dit tot een toename van de internationale handel.
In Nederland echter hield de regering van Hendrikus Colijn vast aan de gouden standaard waardoor de gulden lange tijd een van de duurste munten was. Daarnaast besloot de regering zo weinig mogelijk uit te geven, tot groot protest van met name de socialistische SDAP. De voortdurende economische recessie waarin Nederland bleef verkeren – terwijl de rest van de wereld weer langzaam opkrabbelde – leidde bij velen tot twijfels over de parlementaire democratie: was dit systeem niet te weinig daadkrachtig in vergelijking met de directe democratie in de VS, of de inmiddels gevestigde dictatuur bij onze oosterburen? Dit vraagstuk leidde in Nederland nauwelijks tot een verdere opkomst van een fascistische partij als de NSB.
Dit liep anders in Duitsland. De inmiddels ingestelde regering van Adolf Hitler boekte succes met de bestrijding van de crisis, door fors in te zetten op industrialisering, infrastructurele werken en herbewapening. De groei in kapitaalslasten die hiervoor echter nodig was, was zo groot, dat de Duitse regering dit alleen kon oplossen door een verdere fysieke expansie, leidend tot de Tweede Wereldoorlog. Ironisch genoeg zou deze oorlog in alle betrokken landen zorgen voor een opleving van de economie, omdat regeringen nu gedwongen werden nog meer te investeren in de industrie (met name voor wapens) en na de oorlog in herstelwerkzaamheden. De winnaar van de Tweede Wereldoorlog was daarmee het bedrijfsleven.

Zo op het eerste gezicht lijkt er een aardige overeenkomst tussen de krach en de depressie van toen en de kredietcrisis van nu. Een deel van de oorzaken van toen zijn dezelfde als die van nu: een overspannen markt, met onverantwoorde leningen (anno nu veroorzaakt door een incompetente president, George W. Bush), die uiteindelijk leidden tot een te grote schuldenlast waarop banken failliet dreigen te gaan. Maatregelen van overheidswege die die wildgroei tegen hadden kunnen houden, die waren ingesteld in de jaren dertig, waren gradueel weer afgeschaft in de jaren tachtig en negentig, waardoor er weer een echte kredietcrisis heeft kunnen ontstaan. Het verschil met toen is echter dat nu de verschillende overheden snel en fors ingrepen. Ook is dat overal in de westerse wereld inmiddels een redelijk adequaat sociaal vangnet aanwezig zodat werklozen niet langer op straat belanden en waarschijnlijk de consumptie uiteindelijk veel minder snel zal teruglopen dan pessimisten nu voorzien. Wat nog belangrijker is, is dat de crisis in gezamenlijk overleg wordt aangepakt. Wereldleiders vergaderen er samen over in de Europese Unie, en in de Verenigde Naties. Helaas zijn er ook enkele tekenen aan de wand dat die samenwerking alsnog de verdommenis ingaat. De nieuwe president van de VS, Barack Obama, heeft een degelijk pakket gekozen om de crisis te bestrijden, maar daarbij zit ook een protectionistische maatregel: de verordonnering dat er puur Amerikaanse materialen mogen worden gebruikt bij bouwprojecten. China en Amerikaanse ondernemers hebben hier al kritiek op geuit, vrezend dat dit kan leiden tot eenzelfde domino-effect van protectionisme als in de jaren dertig, en ik vrees dat ze daarin gelijk hebben. Inmiddels lijkt ook het kabinet-Balkenende de weg kwijt te zijn, althans, als we de geruchtenstromen moeten geloven gaat men bezuinigen in plaats van anticyclisch de economie stimuleren. Straks houden we ook nog krampachtig vast aan een harde euro? Nee, gelukkig staat hier de Europese markt in de weg. Hopelijk zorgt dat er voor dat de kredietcrisis van nu achteraf niets meer of minder dan een reparatie van de kapitalistische hovaardij zal blijken te zijn, en niet het einde van de wereld zoals we die kennen.

PS

Voor degene die op mijn log kwam met de zoekterm "spelkoppen": waar was jij naar op zoek? Fascinating.

School's out

Er is wat ophef over het bericht dat ouders in Nijmegen voortaan gestimuleerd worden om hun kinderen in de eigen wijk naar school te laten gaan. Dat gaat toch in tegen de vrijheid van keuze? En je wilt je kind toch niet naar een zwarte school sturen?

Ik ben het er desalniettemin mee eens. Allereerst moet je de segregatie tussen wijken niet overdrijven. In Nijmegen zijn geen zwarte of kansarme wijken, in Nijmegen zijn wijken die qua samenstelling wat kansarmer zijn en er zijn wijken die qua samenstelling wat kansrijker zijn. Wanneer mensen dus zoveel mogelijk hun kinderen in de eigen wijk naar school laten gaan betekent dat niet de verdere bevordering van zwarte en witte scholen, maar juist een "vergrijzing" ten opzichte van nu. Het rücksichtlos vrij houden van de keuze in het verleden heeft geleid tot de huidige zwartwitte problematiek. Daarnaast heeft het geleid tot een volledige scheefgroei in de scholen: de ene school die in een kinderrijke wijk stond heeft een slechte naam en daar zit dus nog maar een handjevol leerlingen op, de andere school kan de groei niet aan. Daarom is er ook een verzoek *vanuit de scholen zelf* gekomen om een maximum aantal leerlingen vast te stellen: niets is zo erg voor een onderwijsinstelling als ongelimiteerde groei of krimp. En wanneer je als schoolbesturen een maximum afspreekt zul je ook een methode moeten vaststellen waarmee de leerlingen worden geselecteerd. Welke andere methode had je liever gehad?
Met het voorstel hebben de ouders keuzes binnen en buiten de wijk, maar wordt een school in de buurt gestimuleerd omdat kinderen van de eigen buurt ultimo facto voorrang hebben op kinderen van andere wijken. En ik zie eerlijk gezegd echt niet wat daar zo erg aan is, want je wilt je kinderen toch vooral in omgang brengen met buurtgenoten? Je wilt je kinderen toch naar een school kunnen laten gaan waar niet de helft van de ouders hun kinderen met hun SUV komen droppen omdat de school zo ver weg ligt van huis? Je wilt toch ook een school waarin er een fair balance is tussen kinderen van laagopgeleide en hoogopgeleide ouders? Dat is met dit voorgestelde systeem echt een haalbare kaart.

Mijn kinders gaan later lekker naar de school hier om de hoek. Gevuld met een keur aan leerlingen: wit, zwart, rijk, arm, slim, minder slim: en daarmee allemaal een stuk wereldwijzer dan ik was toen ik van mijn basisschool afkwam.

There and back again

Hoe ironisch is het dat Geert W. is uitgezet op grond van de wetgeving die is gemaakt door de Engelse Geert W.'s om moslimextremisten te kunnen uitzetten?

Maar wel bijzonder jammer dat hij er toch weer zo'n show van weet te maken.

Voorbij

Het is voorbij.



Eindelijk.

De wereldleider die het nóg erger deed dan het satirische The Onion destijds voorspelde, and that's saying something.

Obama kan het vrij onmogelijk slechter doen, maar de hoop die hij gecreëerd heeft kan hem mogelijk wél de das omdoen, zoals bij Jimmy Carter destijds gebeurd is. We zullen zien, ik wacht voor ik oordeel maar eerst het eerste jaar vol spanning af!

du moment

Er is
een seconde
zoek.

De tijd
is op
de pijnbank gelegd.

De tong
van de tijd
is losgemaakt.

De tijd
heeft geschreeuwd.

De tijd
is geslagen
getrapt
en vernederd.

Ze hebben
de tijd
voor het voetlicht
gebracht
en het geweten
stond in brand.

Maar
er is
en er blijft
een seconde
zoek.

- Jan Arends
(1925-1974)

Vandeweek stond in de krant dat 2008 naast die 86.400 extra seconde nog een extra extra schrikkelseconde krijgt. Die was dus kwijt. Het jaar komt daarmee op een ongeëvenaarde 31.622.401 secondes. En zoals gewoonlijk tikken die aan het eind van het jaar stukken trager.

Een god in het diepst van mijn gedachten?

Vannacht moest ik met mijn familie de grens over van een nazi-achtig land naar de vrijheid. De laatste horde die we te nemen hadden was de grenswachter... Rita Verdonk. Compeet in SS-achtig uniform. Ze róók gewoon dat ik een belangrijk, Verboten, boek bij me had, ontnam het me en wilde me arresteren. We wisten te vluchten omdat op het moment van arrestatie iemand Verdonk haar maaltijd kwam brengen: hutspot met klapstuk.

Ik ben een demoniseur in het diepst van mijn gedachten.

Wat als Amerika verloren had

Philip K. Dick, The Man in the High Castle

Sinds Making History en recentelijk het boek van Philip Roth, ben ik een beetje verslingerd geraakt aan het genre van de alternatieve geschiedenis. Dicks boek is daar een icoon in, hoewel het er voor mijn gevoel niet helemaal aan voldoet: waar bij die andere twee boeken de tijdlijn op één duidelijk punt is af gaan wijken van de onze, is er bij Dick in feite geleidelijk een parallelle wereld ontstaan. Een wereld waarin Nazi-Duitsland en Japan de Tweede Wereldoorlog hebben gewonnen en de VS tussen deze rijken verdeeld is, met alle (gruwelijke) gevolgen van dien. Wat ie dan wel weer briljant doet, is ín die parallelle wereld een boek doen verschijnen, waarin een parallelle wereld wordt geschetst die op die van ons lijkt - maar ook weer heel erg niet. Hoe dan ook een boek om lekker over na te blijven denken, al was het maar vanwege het einde, dat de boel nog eens verder op zijn kop zet!

You should read my book and accept it on face value, just as I accept what I see. Without inquiring if it's genuine underneath (...) Isn't that part of trusting in the nature of people and what you see in general?

Oh Jesus.

29 juli 1966
John Lennon meldt: "We're more popular than Jesus."
De Land of the Free gaat los en houdt Beatlessingleverbrandingen die doen denken aan de boekverbrandingen die een luttele drie decennia eerder gehouden werden in een groot land in midden-Europa.

22 november 2008
Het Vaticaan zegt: Ach. We vergeven hem veertig jaar na dato wel. Dat jochie had wat last van grootheidswaan.

Jesus fuckin' christ.
Zo oordelen over iemand die zich al 28 jaar niet meer kan verdedigen? Laag. Het toont alleen zijn gelijk aan: hij meldde immers "Jesus was all right, but his disciples were thick and ordinary. It's them twisting it that ruins it for me."

En The Beatles wáren toen populairder dan Jezus. Helaas is religie deze dagen weer helemaal hot - ook onder Bepaalde Jongeren - maar ik blijf met Lennon meehopen dat de rock'n roll het christendom zal overleven.

No me moleste, Mosquito

Bij mij in de wijk hangt een mosquito, een apparaatje dat een hele hoge toon uitzendt. Zó hoog dat wij het niet horen, maar kinderen en jongeren tot ongeveer 25 jaar wél. Het zou dus moeten helpen tegen het fenomeen 'hangjongeren'.

Natuurlijk helpt dat niet. Hangjongeren worden van die plek weggejaagd en een eventueel probleem wordt dus enkel verpláátst. Bovendien vind ik de methode waarmee er wordt weggejaagd wel heel erg onbeschaafd, en eigenlijk, een aantasting van de persoonlijke integriteit.

Gelukkig gaf de Nijmeegse gemeenteraad op 27 februari dan ook opdracht het ding uit te zetten: de VVD, GroenLinks, SP en D66 stemden daarvoor - een nipte meerderheid omdat enkele politici van andere partijen er niet waren. Die andere partijen (PvdA, CDA en de kleine partijtjes) hadden geen enkele moeite met het pesten van jongeren en verplaatsen van het probleem.

Mooi dus, pestapparaat uit!
Helaas probeerde de PvdA het nog eens op 21 mei, en met de raadsleden toen aanwezig was er ineens wél een meerderheid. Ergo, het ding werd weer aangezet.

En dat staat het tot vandaag de dag, tot mijn grote ergernis. Elke keer als ik boodschappen ga doen werp ik het ding vuile blikken toe, maar het negeert me, net als mijn oren hem negeren. Overigens zijn de problemen rond het winkelcentrum sindsdien alleen maar toegenomen, dus geholpen heeft het apparaat ook niet.

Maar ik werd dus wel een beetje blij met het bericht dat PvdA-minister en oud-burgemeester van onze eigen stad Guusje ter Horst de Mosquito niet geschikt vond:

De mosquito, een apparaat dat overlast gevende jongeren verjaagt, is mogelijk in strijd met de grondwet. Minister Ter Horst gaat gemeenten die de mosquito gebruiken daarvoor waarschuwen.

De mosquito maakt een hoog en irritant geluid dat alleen jongeren horen. Zo'n 100 gemeenten gebruiken het op plekken waar hangjongeren overlast veroorzaken.

Volgens de minister kan het apparaat in strijd zijn "met de onaantastbaarheid van het lichaam". Ze laat het aan de gemeenten over of ze de mosquito's weghalen of een rechtszaak riskeren. De SP wilde de mosquito laten verbieden, onder meer uit vrees voor gehoorschade.

De minister voegde de Tweedekamerleden ook nog eens toe dat het háár keuze niet zou zijn, om problemen op díe manier op te proberen te lossen.
Er zijn dus nog wél sociale weldenkende PvdA'ers, al is het even wachten voor ze hun afdeling terugfluiten.